CÜMLE ANLAMI (CÜMLEDE ANLAM)

CÜMLE (TÜMCE):

Bir duyguyu, bir düşünceyi, bir isteği… vb. bildiren sözcük yada sözcük dizisine cümle denir.

ÖSS'DE ÇIKAN CÜMLE ÇEŞİTLERİ:
TANIM CÜMLESİ
ÖZNEL CÜMLE
NESNEL CÜMLE
DOLAYLI ANLATIM
DOĞRUDAN ANLATIM
OLUMLU CÜMLE
OLUMSUZ CÜMLE
SORU CÜMLESİ
ÜNLEM CÜMLESİ
KOŞUL CÜMLESİ
SEBEB CÜMLESİ
VARSAYIM CÜMLESİ
TAHMİN CÜMLESİ
ÖNYARGI CÜMLESİ
KARŞILAŞTIRMA CÜMLESİ
ELEŞTİRİ CÜMLESİ
ÖZELEŞTİRİ CÜMLESİ
ÖNERİ CÜMLESİ
ÖĞÜT CÜMLESİ
AMAÇ CÜMLESİ
YORUM CÜMLESİ
DEĞERLENDİRME CÜMLESİ
TASARI CÜMLESİ
YAKINMA CÜMLESİ
KAYGI CÜMLESİ

BEĞENME CÜMLESİ
 

1) TANIM CÜMLESİ:
*Bir varlığa yada kavrama ait niteliklerin belirtildiği cümlelerdir.

Not: Bu tür cümleler “X nedir?”, “X kimdir?” sorularına cevap verir.
Not: Genelde cümle sonunda “-dir” eki bulunur.
Şiir, duyguların ifade edilmesidir. (Şiir nedir?)
Ahmet Haşim, Fecr-i Ati Şairidir. (Ahmet Haşim kimdir?)
Kalem, yazı yazmaya yarayan araçtır.
 

2) ÖZNEL CÜMLE: (ÖZNELLİK, SUBJEKTİF, GÖRECELİ, DEĞİŞEBİLİR)
*Doğruluğu kişiden kişiye değişebilen yargıların yer aldığı cümlelerdir.
*Bu tür cümlelerde kişinin kendi görüşü yer alır.

Reşat Nuri, Türkiye'nin en ünlü yazarıdır.
Bu eserinde, gereksiz birçok ayrıntıya yer vermiş.
Elma, insanların en sevdiği meyvedir.
 

3) NESNEL CÜMLE: (NESNELLİK, KANITLANABİLİR, OBJEKTİF, DEĞİŞMEYEN)
*Doğruluğu kişiden kişiye değişmeyen yargıların yer aldığı cümlelerdir.
*Bu tür cümlelerdeki yargılar herkesin kabul ettiği yargılardır.

Eserin ilk baskısı 2001 yılında yapıldı.
Eserde köylü-ağa çekişmesi anlatılmaktadır.
Bütün insanlar ölümlüdür.
Su, 100'C ‘de kaynar.

4) DOLAYLI ANLATIM:
*Bir kişinin sözünü, anlamını değiştirmeyecek şekilde, kendi ifadelerimizle aktarmamızdır.

Yarın, Ankara'ya gidecekmiş.
Eseri, zor şartlarda kaleme almış.
Babam, yanına gitmemi istedi.
 

5) DOĞRUDAN ANLATIM:
*Bir kişinin sözünü, olduğu gibi aktarmamızdır.
*Bu söz genelde tırnak işareti içerisinde yazılır.

Babam:“Yanıma gel.” dedi.
“Eseri, zor şartlarda kaleme aldım.” dedi.
Yarın, Ankara'ya gideceğim, dedi.
 

6) OLUMLULUK:
a) Olumlu Cümle:
*Cümlede bildirilen yargının gerçekleştiğini yada gerçekleşeceğini (bulunduğunu) bildiren cümlelerdir.

ÖSS, Haziran'da yapılacak.
Ahmet, keldir.
Eserde olumlu cümlelere çokça yer verilmiş.
O, ben kendimi bildim bileli cimridir.

b) Olumsuz Cümle:
*Cümlede bildirilen yargının gerçekleşmediğini yada gerçekleşmeyeceğini, (bulunmadığını) bildiren cümlelerdir.

Beklediğim mektup henüz gelmedi.
Film, senaryosu yönüyle, güzel değildi.
Kırmızı ışıkta geçilmez.
Osman, yarınki toplantıya gelemeyecekmiş.
Cebinde beş parası yoktu.

Not: Dilimizde “-siz, -me, -mez” gibi ekler, “yok, değil, ne…… ne……” gibi kelimeler, olumsuzluk oluşturmak için kullanılır.

Not: İki olumsuz bir olumluyu oluşturabilir.
Yok değil (Var)
 

Not: Anlamca Olumlu, Yapıca Olumsuz Cümleler:
Sizin neler yaptığınızı bilmiyor değilim. (biliyorum)
Cebinde para yok değil. (var)
Yaptığı hareketi görmemiş olamazsın. (görmüşsündür.)
Oraya kim gitmek istemez. (gitmek ister.)

Not: Anlamca Olumsuz, Yapıca Olumlu Cümleler:
Ne kızı verir, ne dünürü küstürür. (vermez, küstürmez)
Bu haliyle onu kim beğenir? (kimse beğenmez)

7) SORU CÜMLESİ:
*Soru kelimesi yada soru eki bulunan; soru anlamı taşıyan cümlelerdir.
*Cevap bekleyen cümlelerdir.

Bakkaldan ekmek mi aldın?
Karşıda duran araba nereye gitti?
Bu güne kadar kaç kitap okudun?
Onu okulda da mı görmedin?

Not: Soru kelimesi bulunan bazı cümleler soru cümlesi olmayabilir.
Ne zaman uyuduğunu bilmiyorum.
Kalemimi kim aldıysa getirsin.
 

Not: Bazı cevap beklemeyen soru cümleleri vardır. (Sözde soru cümlesi)
Köşeyi döndüğümde onu görmeyeyim mi?
Kim korkar fareden?
Ona bu olanları nasıl anlatırım?
 

8) ÜNLEM CÜMLESİ:
*Seslenme, heyecan, sevinç, şaşma, sıkılma vb. ifadelerden oluşan ünlem kelimelerinin kullanıldığı cümlelerdir.
Off, yine olmadı!
Hey, orada durma!
Eyvah, o da burada!
Çok güzel bir araba!
Göreyim sizi arkadaşlar!
Hah, işte geldi!
 

9) KOŞUL (ŞART) CÜMLESİ:
*Bir işin, oluşun, durumun gerçekleşmesini yada gerçekleşmemesini şarta bağlayan cümlelerdir.
Sussanız da derse başlasak.
Çok çalışırsan, sen de kazanırsın.
İçeri girebilirsin; fakat, önce bilet almalısın.
Onu görmedikçe, yardımcı olamam.
 

10) SEBEP CÜMLESİ:
*Bir olayın, bir durumun gerçekleşme yada gerçekleşmeme sebebini ortaya koyan cümlelerdir.
*Bu tür cümlelerde “neden, niye, hangi sebeple, niçin” sorularına cevap bulunabilir.
Alış-veriş yapmak için markete gitti.
Çok konuştuğundan başına bunlar geldi.
Onu gördüğümden beri işim rast gitmedi.
 

11) VARSAYIM CÜMLESİ:
*Bir olayın yada durumun bir an için olduğunu (gerçekleştiğini) farz etmektir.
Tut ki bu çukuru kazdık.
Diyelim ki eser çok sattı.
Bir an için tatile gittiğini düşün.
 

12) TAHMİN (OLASILIK-İHTİMAL) CÜMLESİ:
*Bir şeyin görünüşe göre olacağının sanıldığı, kesinlikten yoksun, kişisel yargılardır.
Hava soğudu, kar yağabilir.
Burada yok, eve gitmiş olabilir.
Yarın borsada düşüş yaşanabilir.
 

13) ÖNYARGI CÜMLESİ:
*Bir konu veya kavram hakkında önceden edindiğimiz olumlu yada olumsuz yargılardır.
Sen bu sınavı kazanamazsın.
Bizimle gelmeyeceğinden eminim.
Bu işte başarılı olacağından kuşkum yok.
Göreceksin, haftaya kadar bitmeyecek.
Bu kitap çok satar.
 

14) KARŞILAŞTIRMA CÜMLESİ:
*İki varlık yada kavram arasındaki benzerlik veya farkların ortaya konulduğu cümlelerdir.
Ahmet, Cüneyt'ten kuvvetlidir.
Şiir, düzyazıya göre daha çok özen ister.
Divan şiiri, dil yönüyle halk şiirinden güçlüdür.